Demokracja Polska 2020: Rok 31. Stan nadzwyczajny bez stanu nadzwyczajnego

Rok 2020 był czasem globalnego wstrząsu, który w Polsce nałożył się na najgorętszy od dekad spór o prawa obywatelskie. Pandemia COVID-19 stała się tłem dla walki o utrzymanie władzy, kontrowersyjnych wyborów przeprowadzanych w cieniu lockdownu oraz gigantycznego buntu społecznego wywołanego wyrokiem w sprawie aborcji.

15 faktów, które budowały i psuły polską demokrację w 2020 roku

1. Pandemia COVID-19 i „tarcze antykryzysowe” – Wprowadzenie bezprecedensowych ograniczeń swobód obywatelskich drogą rozporządzeń, co wywołało trwający do dziś spór o konstytucyjność lockdownów.
2. Kryzys „wyborów kopertowych” (maj) – Próba przeprowadzenia wyborów prezydenckich wyłącznie drogą korespondencyjną w szczycie pandemii. Wybory ostatecznie się nie odbyły, co wywołało chaos prawny i ogromne koszty (70 mln zł).
3. Reelekcja Andrzeja Dudy (lipiec) – Po zaciętej kampanii i rekordowej frekwencji (68,18%), urzędujący prezydent pokonał w II turze Rafała Trzaskowskiego, co przypieczętowało pełnię władzy obozu PiS na kolejne lata.
4. Wyrok TK w sprawie aborcji (październik) – Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego uznające aborcję z powodu ciężkich wad płodu za niezgodną z Konstytucją, co doprowadziło do zerwania tzw. kompromisu aborcyjnego z 1993 roku.
5. Ogólnopolski Strajk Kobiet – Największe demonstracje w historii III RP. Setki tysięcy ludzi na ulicach nie tylko dużych miast, ale i małych miejscowości, protestujących przeciwko zaostrzeniu prawa aborcyjnego i rządowi.
6. Afera z zakupem respiratorów i maseczek – Podejrzenia o korupcję i niegospodarność w Ministerstwie Zdrowia przy zakupie sprzętu medycznego od handlarza bronią, co zakończyło się dymisją ministra Łukasza Szumowskiego.
7. Zatrzymanie aktywistki Margot i protesty LGBT+ (sierpień) – Brutalne zatrzymania na Krakowskim Przedmieściu stały się symbolem zaostrzenia kursu władzy wobec mniejszości i eskalacji wojen kulturowych.
8. Wybór Małgorzaty Manowskiej na I Prezesa SN – Kolejny etap przejmowania kontroli nad sądownictwem; powołanie osoby blisko związanej z ministrem Ziobrą na miejsce Małgorzaty Gersdorf.
9. Rekonstrukcja rządu i wejście Jarosława Kaczyńskiego do gabinetu – Lider PiS został wicepremierem ds. bezpieczeństwa, co miało zdyscyplinować koalicjantów (Solidarną Polskę i Porozumienie) w ramach Zjednoczonej Prawicy.
10. Afera wokół radiowej Trójki i piosenki Kazika – Ocenzurowanie utworu „Twój ból jest lepszy niż mój” doprowadziło do odejścia legendarnych dziennikarzy i faktycznego upadku kultowej stacji.
11. „Piątka dla zwierząt” – Projekt Jarosława Kaczyńskiego uderzający w branżę futrzarską, który doprowadził do buntu rolników i najpoważniejszego kryzysu wewnątrz koalicji rządzącej.
12. Weto budżetu UE i mechanizm „pieniądze za praworządność” – Polska (wraz z Węgrami) groziła zablokowaniem funduszu odbudowy po pandemii, sprzeciwiając się powiązaniu wypłat z przestrzeganiem zasad państwa prawa.
13. Przejęcie Polska Press przez PKN Orlen (grudzień) – Zakup największej grupy mediów lokalnych przez państwowy koncern naftowy, co opozycja uznała za proces „repolonizacji” i „budapesztu w Warszawie”.
14. Uchwała SN o sędziach „neo-KRS” (styczeń) – Połączone izby Sądu Najwyższego orzekły, że sędziowie wskazani przez nową KRS są nieuprawnieni do orzekania, co pogłębiło dualizm prawny w Polsce.
15. Fundusz Odbudowy i KPO – Rozpoczęcie prac nad Krajowym Planem Odbudowy, który stał się głównym narzędziem nacisku UE na polskie reformy sądownictwa.

Tymczasem na świecie

• Pandemia COVID-19 – Cały świat stanął w miejscu; miliardy ludzi w izolacji, załamanie gospodarcze i wyścig po szczepionkę.
• Ruch Black Lives Matter – Po śmierci George’a Floyda przez USA i Europę przetoczyła się fala antyrasistowskich protestów.
• Wybory w USA i porażka Donalda Trumpa – Zwycięstwo Joe Bidena zapowiedziało zmianę w relacjach Waszyngtonu z Warszawą i powrót do polityki opartej na wartościach liberalnych.
• Protesty na Białorusi – Masowe demonstracje po sfałszowanych wyborach prezydenckich przez Łukaszenkę; Polska stała się głównym hubem wsparcia dla białoruskiej opozycji.

Podsumowanie: Dziedzictwo roku 31

Rok 2020 był rokiem skrajnej polaryzacji, w którym pandemia zamiast zjednoczyć społeczeństwo, stała się kolejnym polem walki politycznej. Władza udowodniła, że potrafi forsować swoje cele mimo oporu ulicy i kryzysu zdrowotnego, ale jednocześnie straciła poparcie części młodego pokolenia. Polska weszła w stan permanentnego konfliktu z instytucjami unijnymi, a podział na „dwie Polski” stał się niemal fizycznie odczuwalny na ulicach podczas jesiennych protestów.