Demokracja Polska 1991: Rok 2. Od RWPG do wolnych wyborów

Rok 1991 to czas ostatecznego demontażu struktur poimperialnych i domknięcia fundamentów suwerenności. To w tym roku odbyły się pierwsze w pełni wolne wybory parlamentarne, które zakończyły okres Sejmu Kontraktowego. Polska w 1991 roku to kraj odważnie spoglądający na Zachód – od wejścia do Rady Europy po pierwsze kroki ku giełdzie, ale jednocześnie zmagający się z ogromnym rozdrobnieniem politycznym.

15 faktów, które budowały polską demokrację w 1991 roku

1. Powołanie rządu Jana Krzysztofa Bieleckiego (styczeń) – Pierwszy gabinet powołany po wyborach prezydenckich Lecha Wałęsy, kontynuujący kurs proeuropejski i prorynkowy.
2. Likwidacja RWPG i Układu Warszawskiego – Formalne rozwiązanie struktur gospodarczych i militarnych bloku wschodniego, co oznaczało ostateczne zerwanie więzów z dominacją radziecką.
3. Pierwsza sesja Giełdy Papierów Wartościowych (16 kwietnia) – W Warszawie rozpoczęto handel akcjami pięciu spółek; narodziny nowoczesnego polskiego rynku kapitałowego.
4. Wizyta Jana Pawła II (czerwiec) – Pierwsza pielgrzymka papieża do wolnej Polski, podczas której w homiliach skupiał się na etycznym fundamencie wolności i Dekalogu.
5. Utworzenie Trójkąta Weimarskiego – Powstanie formatu współpracy Polski, Niemiec i Francji, będącego „przepustką” dla polskiej dyplomacji do struktur zachodnich.
6. Umowa o stowarzyszeniu z EWG – Podpisanie układu z Europejską Wspólnotą Gospodarczą, co było kamieniem milowym na drodze do późniejszego członkostwa w Unii Europejskiej.
7. Rozwiązanie Sejmu Kontraktowego – Zakończenie kadencji parlamentu wyłonionego w 1989 roku na mocy ustaleń Okrągłego Stołu.
8. Wybory Parlamentarne (27 października) – Pierwsze w pełni wolne i demokratyczne wybory do Sejmu i Senatu w powojennej Polsce, charakteryzujące się ogromnym rozproszeniem głosów.
9. Rozdrobnienie parlamentarne – Do Sejmu weszło aż 29 komitetów wyborczych (w tym m.in. Polska Partia Przyjacjiół Piwa), co wymusiło trudne rządy koalicyjne.
10. Powołanie rządu Jana Olszewskiego (grudzień) – Powstanie pierwszego gabinetu opartego na większości parlamentarnej wyłonionej w wolnych wyborach.
11. Przyjęcie Polski do Rady Europy – Uznanie Polski za państwo w pełni demokratyczne i praworządne na arenie międzynarodowej.
12. Wprowadzenie podatku PIT i VAT – Uchwalenie nowoczesnych systemów podatkowych, kluczowych dla finansowania państwa w warunkach rynkowych.
13. Pierwszy e-mail w Polsce (sierpień) – Historyczna chwila, gdy z Wydziału Fizyki UW wysłano pierwszą wiadomość internetową do Kopenhagi.
14. Traktat polsko-niemiecki – Podpisanie traktatu o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy, regulującego m.in. kwestie mniejszości i granic.
15. Uchwalenie ustawy o radiofonii i telewizji – Krok ku zniesieniu państwowego monopolu w mediach elektronicznych i stworzeniu Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji.

Tymczasem na świecie

• Rozpad Związku Radzieckiego – Nieudany pucz Janajewa w Moskwie i ostateczne rozwiązanie ZSRR w grudniu; powstanie niepodległych państw (w tym Ukrainy i Białorusi).
• Operacja Pustynna Burza – Wojna w Zatoce Perskiej przeciwko agresji Iraku na Kuwejt, pierwsza wielka operacja po zimnej wojnie.
• Wojna w Jugosławii – Początek krwawych konfliktów na Bałkanach po ogłoszeniu niepodległości przez Słowenię i Chorwację.
• Traktat z Maastricht – Finalizacja negocjacji powołujących Unię Europejską w jej nowoczesnym kształcie.

Podsumowanie: Dziedzictwo roku 2

Rok 1991 zamknął epokę „kontraktową” i postkomunistyczną w strukturach władzy. Polska stała się krajem w pełni demokratycznym, choć partyjne rozdrobnienie Sejmu pokazało, jak trudna jest budowa stabilnej większości. Był to rok symbolicznego powrotu do Europy – zarówno politycznie, jak i technologicznie (internet).